Przejdź do treści

Profil lipidowy

O kalkulatorze

Kalkulator przyjmuje cholesterol całkowity (TC), cholesterol HDL i triglicerydy (TG), a opcjonalnie także cholesterol LDL oznaczony w laboratorium. Z trzech pierwszych wartości oblicza szacunkowe stężenie cholesterolu LDL dwoma wzorami (Friedewalda oraz Martina-Hopkinsa), cholesterol nie-HDL, wskaźnik Castellego (TC/HDL) i wskaźnik aterogenności osocza (AIP). Po podaniu zmierzonego LDL oblicza dodatkowo cholesterol resztkowy i stosunek LDL/HDL.

Wartości można wpisać w mg/dL albo w mmol/L. Przeliczniki: cholesterol (całkowity, HDL, LDL) 1 mmol/L = 38,67 mg/dL, triglicerydy 1 mmol/L = 88,57 mg/dL. Obliczenie wymaga, by cholesterol całkowity był większy od HDL.

Wzory

LDL – wzór Friedewalda (1972)

LDL = TC − HDL − TG ÷ 5 [mg/dL]

LDL = TC − HDL − TG ÷ 2,2 [mmol/L]

Iloraz TG ÷ 5 (w mmol/L TG ÷ 2,2) to szacunkowy cholesterol frakcji VLDL. Wzór zakłada stały stosunek triglicerydów do cholesterolu VLDL; Friedewald i wsp. opisali go na podstawie oznaczeń wykonanych na czczo.

LDL – metoda Martina-Hopkinsa (2013)

LDL = TC − HDL − TG ÷ współczynnik [mg/dL]

LDL = TC − HDL − (TG × 88,57 ÷ współczynnik ÷ 38,67) [mmol/L]

Zamiast stałej 5 stosuje się współczynnik zależny od stężenia TG i cholesterolu nie-HDL. Współczynniki określono w mg/dL, dlatego przy wartościach w mmol/L kalkulator przelicza TG na mg/dL, dzieli przez współczynnik i przelicza otrzymany cholesterol VLDL z powrotem na mmol/L. Kalkulator stosuje pełną tabelę 180 komórek Martina i wsp. (mediany stosunku TG do cholesterolu VLDL w 30 przedziałach TG i 6 przedziałach nie-HDL), podaną niżej. Przedziały w publikacji są podane w pełnych mg/dL, dlatego TG i cholesterol nie-HDL zaokrągla się do pełnych mg/dL przed wyborem komórki (np. TG 0,56 mmol/L = 49,6 mg/dL trafia do przedziału 50–56). Metodę zweryfikowano dla TG poniżej 400 mg/dL; ostatni wiersz tabeli (TG ≥ 400 mg/dL) daje wynik mniej pewny.

Współczynniki stosowane w kalkulatorze (TG i nie-HDL w mg/dL)
TG \ nie-HDL < 100100–129130–159160–189190–219≥ 220
< 50 3,53,43,33,33,23,1
50–56 4,03,93,73,63,63,4
57–61 4,34,14,03,93,83,6
62–66 4,54,34,14,03,93,9
67–71 4,74,44,34,24,13,9
72–75 4,84,64,44,24,24,1
76–79 4,94,64,54,34,34,2
80–83 5,04,84,64,44,34,2
84–87 5,14,84,64,54,44,3
88–92 5,24,94,74,64,44,3
93–96 5,35,04,84,74,54,4
97–100 5,45,14,84,74,54,3
101–105 5,55,25,04,74,64,5
106–110 5,65,35,04,84,64,5
111–115 5,75,45,14,94,74,5
116–120 5,85,55,25,04,84,6
121–126 6,05,55,35,04,84,6
127–132 6,15,75,35,14,94,7
133–138 6,25,85,45,25,04,7
139–146 6,35,95,65,35,04,8
147–154 6,56,05,75,45,14,8
155–163 6,76,25,85,45,24,9
164–173 6,86,35,95,55,35,0
174–185 7,06,56,05,75,45,1
186–201 7,36,76,25,85,55,2
202–220 7,66,96,46,05,65,3
221–247 8,07,26,66,25,95,4
248–292 8,57,67,06,56,15,6
293–399 9,58,37,57,06,55,9
≥ 400 11,910,08,88,17,56,7

Cholesterol nie-HDL i wskaźniki

nie-HDL = TC − HDL

wskaźnik Castellego = TC ÷ HDL

AIP = log₁₀(TG ÷ HDL) [oba w mmol/L]

cholesterol resztkowy = TC − HDL − LDL zmierzony

stosunek LDL/HDL = LDL zmierzony ÷ HDL

AIP liczy się ze stężeń molowych: wartości w mg/dL kalkulator przelicza na mmol/L (TG ÷ 88,57, HDL ÷ 38,67). Cholesterol resztkowy i stosunek LDL/HDL wymagają LDL oznaczonego w laboratorium; kalkulator nie liczy ich z LDL szacowanego wzorem.

Przedziały wyników

Cholesterol LDL (ATP III, 2001)

Przedział mg/dL mmol/L
Optymalny < 100 < 2,59
Bliski optymalnego 100 do < 130 2,59 do < 3,36
Granicznie podwyższony 130 do < 160 3,36 do < 4,14
Wysoki 160 do < 190 4,14 do < 4,91
Bardzo wysoki ≥ 190 ≥ 4,91

Progi w mg/dL to klasyfikacja LDL z raportu ATP III (NCEP, tab. 2); progi w mmol/L to ich dokładne przeliczenia (÷ 38,67), więc ten sam wynik trafia do tego samego przedziału w obu jednostkach. Te same przedziały kalkulator stosuje do LDL z obu wzorów.

Cholesterol nie-HDL (NLA, 2015)

Przedział mg/dL mmol/L
Pożądany < 130 < 3,36
Powyżej pożądanego 130 do < 160 3,36 do < 4,14
Granicznie wysoki 160 do < 190 4,14 do < 4,91
Wysoki 190 do < 220 4,91 do < 5,69
Bardzo wysoki ≥ 220 ≥ 5,69

Progi i nazwy przedziałów pochodzą z tabeli 1 zaleceń amerykańskiego National Lipid Association (NLA, 2015), podanej w mg/dL; progi w mmol/L to ich dokładne przeliczenia (÷ 38,67). Progi nie-HDL są o 30 mg/dL wyższe niż odpowiednie progi LDL. To przedziały populacyjne z USA: zalecenia PTD 2026 (oraz ESC) nie podają takich przedziałów dla cholesterolu nie-HDL, tylko docelowe stężenia zależne od kategorii ryzyka sercowo-naczyniowego.

Triglicerydy (PTD 2026)

Przedział mg/dL mmol/L (w kalkulatorze)
Optymalne< 135< 1,52
Podwyższone135 do < 2001,52 do < 2,26
Hipertriglicerydemia200–7502,26–8,47
Ciężka hipertriglicerydemia> 750> 8,47

Przedziały i ich nazwy pochodzą z tabeli 14.4 zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD 2026): < 135, 135–199, 200–749 i > 750 mg/dL. Tabela nie przypisuje wartości z przerw między przedziałami; kalkulator zalicza wynik z przerwy między 199 a 200 mg/dL (np. 199,5) do przedziału od 135 do < 200 mg/dL, a wynik równy 750 mg/dL – do przedziału od 200 do 750 mg/dL, bo ciężką hipertriglicerydemię PTD definiuje jako TG powyżej 750 mg/dL. Z takim stężeniem PTD wiąże ryzyko ostrego zapalenia trzustki.

PTD podaje progi w mmol/L w zaokrągleniu (1,52; 2,3; 8,5). Kalkulator, tak jak dla LDL i cholesterolu nie-HDL, stosuje dokładne przeliczenia progów z mg/dL (÷ 88,57), więc ten sam wynik trafia do tego samego przedziału w obu jednostkach. Różnica dotyczy wąskiego zakresu: 2,26–2,29 mmol/L (200–203 mg/dL) to w kalkulatorze hipertriglicerydemia, a w kolumnie mmol/L tabeli PTD – triglicerydy podwyższone.

Próg optymalnego stężenia w PTD (135 mg/dL) jest niższy niż próg 150 mg/dL, który PTD przytacza za ekspertami Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA) jako podwyższone stężenie TG u osób z cukrzycą. Klasyfikacja dotyczy samego stężenia TG i nie zastępuje oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Wskaźnik aterogenności osocza (AIP, Dobiášová 2006)

AIP Przedział
< 0,1Niskie ryzyko sercowo-naczyniowe
0,1–0,24Umiarkowane ryzyko sercowo-naczyniowe
> 0,24Wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe

Dobiášová zaproponowała te przedziały na podstawie AIP obliczonego u 8394 osób z 6 badań populacyjnych i klinicznych: wartości od −0,3 do 0,1 wiązały się z ryzykiem niskim, 0,1–0,24 z umiarkowanym, a powyżej 0,24 z wysokim. Wynik równy 0,24 kalkulator odnosi do przedziału 0,1–0,24.

Przedziały orientacyjne

Wskaźnik Optymalny Umiarkowany / graniczny Wysoki / podwyższony Bardzo wysoki / wysoki
Wskaźnik Castellego (TC/HDL) < 3,5 3,5 do < 5 5 do < 6 ≥ 6
Stosunek LDL/HDL < 2,5 2,5 do < 3,5 3,5 do < 4 ≥ 4
Cholesterol resztkowy, mmol/L (mg/dL) < 0,6 (23,2) 0,6 do < 0,8 (23,2–30,9) 0,8 do < 1,2 (30,9–46,4) ≥ 1,2 (46,4)

Dla wskaźnika Castellego kolejne przedziały to: optymalny, umiarkowany, wysoki i bardzo wysoki; tak samo dla stosunku LDL/HDL. Dla cholesterolu resztkowego: optymalny, graniczny, podwyższony i wysoki. Źródła tych przedziałów nie potwierdzono, dlatego kalkulator oznacza je jako orientacyjne. Progi cholesterolu resztkowego w mg/dL to progi w mmol/L pomnożone przez 38,67; przedział wyznacza się z wartości niezaokrąglonej.

Ograniczenia

  • Wysokie triglicerydy: przy TG ≥ 400 mg/dL (ok. 4,5 mmol/L) kalkulator oznacza wynik wzoru Friedewalda jako niewiarygodny, a przy TG ≥ 800 mg/dL – oba oszacowania LDL jako mogące być niedokładne. W pracy Martina i wsp. porównanie obu metod z LDL mierzonym bezpośrednio dotyczyło próbek z TG poniżej 400 mg/dL.
  • Populacja źródłowa metody Martina-Hopkinsa: 1 350 908 profili lipidowych z USA (lata 2009–2011), w których cholesterol frakcji oznaczano po ultrawirowaniu; tabelę wyprowadzono na 900 605 profilach, a sprawdzono na 450 303.
  • Oznaczenie na czczo: Friedewald i wsp. opisali wzór dla stężeń cholesterolu całkowitego, triglicerydów i HDL oznaczonych w osoczu pobranym na czczo.
  • LDL szacowany a zmierzony: oba wzory dają oszacowanie. Jeśli podano LDL oznaczony w laboratorium, kalkulator pokazuje go obok i używa go do cholesterolu resztkowego i stosunku LDL/HDL.
  • Przedziały: klasyfikacja LDL pochodzi z ATP III, przedziały cholesterolu nie-HDL z zaleceń NLA (2015), klasyfikacja triglicerydów z zaleceń PTD 2026 (tab. 14.4), a przedziały AIP z danych czeskich (Dobiášová 2006); przedziały wskaźnika Castellego, stosunku LDL/HDL i cholesterolu resztkowego są orientacyjne. Zalecenia PTD 2026 nie dzielą stężeń LDL i nie-HDL na przedziały populacyjne – podają wartości docelowe zależne od kategorii ryzyka sercowo-naczyniowego. Przedziały opisują same stężenia; 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe z uwzględnieniem wieku, płci, ciśnienia i palenia szacuje SCORE2.
  • Lipoproteina(a): rutynowy lipidogram nie obejmuje Lp(a); wynik oznaczenia Lp(a) można odnieść do progów PTD 2026 w kalkulatorze Lp(a).

Źródła

Często zadawane pytania

Czym różni się LDL obliczony wzorem Friedewalda od wyniku metody Martina-Hopkinsa?
Oba sposoby odejmują od cholesterolu całkowitego cholesterol HDL i szacunkowy cholesterol VLDL. Wzór Friedewalda zakłada stały stosunek triglicerydów do cholesterolu VLDL (TG ÷ 5 w mg/dL, TG ÷ 2,2 w mmol/L). Metoda Martina-Hopkinsa dzieli TG przez współczynnik zależny od stężenia TG i cholesterolu nie-HDL. W pracy Martina i wsp. (2013) przy TG poniżej 400 mg/dL zgodność klasyfikacji z LDL mierzonym bezpośrednio wyniosła 91,7% dla nowej metody i 85,4% dla wzoru Friedewalda. Kalkulator stosuje pełną tabelę 180 współczynników z publikacji.
Co oznacza wskaźnik aterogenności osocza (AIP)?
AIP to logarytm dziesiętny ilorazu stężeń triglicerydów i cholesterolu HDL wyrażonych w mmol/L. Dobiášová (2006) na podstawie danych 8394 osób zaproponowała przedziały: poniżej 0,1 – ryzyko sercowo-naczyniowe niskie, 0,1–0,24 – umiarkowane, powyżej 0,24 – wysokie.
Dlaczego przy wysokich triglicerydach wynik LDL jest oznaczony jako niewiarygodny?
Wzory szacują cholesterol VLDL z triglicerydów, a stosunek TG do cholesterolu VLDL zmienia się wraz ze stężeniem TG. Przy TG ≥ 400 mg/dL (ok. 4,5 mmol/L) kalkulator oznacza wynik wzoru Friedewalda jako niewiarygodny, a przy TG ≥ 800 mg/dL – oba oszacowania jako mogące być niedokładne. W pracy Martina i wsp. porównanie z LDL mierzonym bezpośrednio dotyczyło próbek z TG poniżej 400 mg/dL.
Skąd pochodzą przedziały cholesterolu LDL i pozostałych wskaźników?
Przedziały LDL (poniżej 100, 100–129, 130–159, 160–189 i co najmniej 190 mg/dL) to klasyfikacja z raportu ATP III (NCEP, 2001). Przedziały AIP pochodzą z pracy Dobiášovej (2006). Przedziały cholesterolu nie-HDL (poniżej 130 – pożądany, 130–159 – powyżej pożądanego, 160–189 – granicznie wysoki, 190–219 – wysoki, co najmniej 220 mg/dL – bardzo wysoki) pochodzą z zaleceń amerykańskiego National Lipid Association (2015); zalecenia PTD 2026 podają zamiast nich wartości docelowe zależne od ryzyka sercowo-naczyniowego. Klasyfikacja triglicerydów (poniżej 135 mg/dL – optymalne, 135–199 – podwyższone, 200–749 – hipertriglicerydemia, powyżej 750 mg/dL – ciężka hipertriglicerydemia) pochodzi z tabeli 14.4 zaleceń PTD 2026. Przedziały wskaźnika Castellego, stosunku LDL/HDL i cholesterolu resztkowego nie mają potwierdzonego źródła i kalkulator oznacza je jako orientacyjne.