Przejdź do treści

Ocena funkcji tarczycy ma szczególne znaczenie u chorych na cukrzycę – zarówno typu 1, jak i typu 2 – ze względu na częste współwystępowanie autoimmunologicznych chorób tarczycy oraz wpływ zaburzeń hormonalnych na gospodarkę węglowodanową. Poniższe rekomendacje uwzględniają zarówno zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD 2025), jak i aktualne wytyczne europejskie i amerykańskie.

O ocenie funkcji tarczycy

TSH (Tyreotropina)

Główny marker funkcji tarczycy, produkowany przez przysadkę mózgową. Jest najczulszym wskaźnikiem zaburzeń osi przysadka-tarczyca. Zakresy referencyjne zależą od wieku pacjenta.

Grupa wiekowa TSH (mIU/L)
18-50 lat 0,4 – 4,0
51-65 lat 0,4 – 4,5
>65 lat 0,5 – 5,0

Uwaga: Przedstawione zakresy TSH wiekowe są zgodne z najnowszymi badaniami (2024–2025) wskazującymi na fizjologiczny wzrost górnej granicy normy z wiekiem. Indywidualne laboratoria mogą stosować nieco inne przedziały – zawsze należy kierować się zakresami referencyjnymi podanymi przez laboratorium wykonujące badanie.

fT4 i fT3 (Wolne hormony tarczycy)

Wolne frakcje tyroksyny (fT4) i trójjodotyroniny (fT3) reprezentują biologicznie aktywne hormony. fT4 jest głównym produktem tarczycy, podczas gdy fT3 jest aktywną formą działającą na tkanki docelowe.

fT4: 12-22 pmol/L (0,9-1,7 ng/dL)

fT3: 3,5-6,5 pmol/L (2,3-4,2 pg/mL)

Klasyfikacja stanów tarczycy

Stan TSH fT4/fT3
Eutyreoza Norma Norma
Subkliniczna niedoczynność ↑ Podwyższone Norma
Jawna niedoczynność ↑↑ Podwyższone ↓ Obniżone
Subkliniczna nadczynność ↓ Obniżone Norma
Jawna nadczynność ↓↓ Supresja ↑ Podwyższone

NTIS (Non-Thyroidal Illness Syndrome, zespół eutyreotyczny / low T3 syndrome)

Zespół eutyreotyczny (zespół niskiej T3) występuje u pacjentów z chorobami ogólnoustrojowymi. Charakteryzuje się niskim fT3 przy prawidłowym lub obniżonym TSH.

Uwaga: W NTIS nie należy rozpoczynać leczenia lewotyroksyną ani tyreostatykami. Należy leczyć chorobę podstawową i powtórzyć badania po jej ustąpieniu.

Dodatkowe uwagi praktyczne

  • Interferencje w oznaczeniach laboratoryjnych — Należy pamiętać o możliwym wpływie biotyny (suplementy >5 mg/dobę), heparyny, leków (amiodaron, lit, interferony) oraz ostrych chorób na wyniki TSH, fT4 i fT3. W razie wątpliwości powtórzyć badanie po odstawieniu interferenta.
  • Ultrasonografia tarczycy — Badanie USG jest uzupełnieniem oceny funkcji hormonalnej, szczególnie w przypadku wyczuwalnego wola, guzków lub podejrzenia autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Zalecane jest postępowanie zgodnie z wytycznymi ETA 2023 dotyczącymi guzków tarczycy.
  • Kontekst cukrzycy — U chorych na cukrzycę typu 1 oraz wybranych pacjentów z cukrzycą typu 2 (zwłaszcza z dodatkowymi czynnikami ryzyka) częstość zaburzeń funkcji tarczycy jest istotnie wyższa. Zalecany screening TSH zgodnie z aktualnymi Zaleceniami PTD 2025 (Aneks 4) oraz wspólnymi rekomendacjami PTE/PTD.

Przeciwciała tarczycowe

Przeciwciało Cut-off Znaczenie kliniczne
Anty-TPO >35 IU/mL Choroba Hashimoto, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy
Anty-TG >115 IU/mL Choroba Hashimoto, monitoring po leczeniu raka tarczycy
TRAb >1,8 IU/L Choroba Gravesa-Basedowa, ocena aktywności choroby

Ciąża – zakresy referencyjne

Trymestr TSH (mIU/L) fT4 (pmol/L)
I trymestr 0,1 – 2,5 12 – 20
II trymestr 0,2 – 3,0 11 – 18
III trymestr 0,3 – 3,5 10 – 16

W ciąży obniżenie TSH jest fizjologiczne ze względu na działanie hCG. Zakresy referencyjne są inne niż u osób nieciężarnych.

Uwaga: U kobiet z dodatnimi przeciwciałami anty-TPO (nawet przy prawidłowym TSH) zalecane jest częstsze monitorowanie (co 4–6 tygodni w I trymestrze) oraz indywidualna decyzja terapeutyczna zgodnie z wytycznymi ATA i ETA. Zakresy podane powyżej są zgodne z aktualnymi rekomendacjami międzynarodowymi (ATA 2017, w przygotowaniu aktualizacja 2025).

Ograniczenia

  • Narzędzie przeznaczone dla profesjonalistów medycznych – nie do samodiagnozy
  • Zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami
  • Interpretacja wymaga korelacji z obrazem klinicznym pacjenta
  • Wyniki nie stanowią diagnozy ani zalecenia terapeutycznego
  • W przypadku ciąży należy użyć zakresów specyficznych dla trymestru
  • Pacjenci leczeni lewotyroksyną wymagają indywidualnej interpretacji
  • Zalecenia oparte są na wytycznych PTD 2025, PTE/PTD 2013, ATA oraz ETA (stan na kwiecień 2026).

Źródła

Priorytetowo uwzględniaj aktualne zalecenia PTD (Polskie Towarzystwo Diabetologiczne) jako krajowy punkt odniesienia; poniższe publikacje międzynarodowe pełnią rolę uzupełniającą.

Najważniejsze aktualne wytyczne ETA (2023–2025):

  • 2025 ETA Guidelines for the use of levothyroxine sodium preparations in monotherapy to optimize the treatment of hypothyroidism → DOI: 10.1530/ETJ-25-0123
  • 2024 ETA Guidelines on diagnosis and management of genetic disorders of thyroid hormone transport, metabolism and action → DOI: 10.1530/ETJ-24-0125
  • 2023 ETA clinical practice guidelines for thyroid nodule management → DOI: 10.1530/ETJ-23-0067