Przejdź do treści

HOMA-IR i QUICKI

O wskaźnikach

HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance)

Indeks matematyczny szacujący insulinooporność na podstawie stężeń glukozy i insuliny na czczo. Model opracowany w 1985 roku przez Matthewsa i wsp. opisuje sprzężenie zwrotne między stężeniami glukozy i insuliny w stanie stacjonarnym na czczo; wzór HOMA-IR jest przybliżeniem tego modelu. W pracy źródłowej HOMA-IR korelował z wynikiem klamry euglikemicznej (Rs = 0,88).

HOMA-IR = (glukoza [mmol/L] × insulina [µU/mL]) / 22,5

lub: HOMA-IR = (glukoza [mg/dL] × insulina [µU/mL]) / 405

Wyższa wartość HOMA-IR sugeruje większą oporność na działanie insuliny. Wartości interpretacyjne zależą od populacji i metody oznaczenia insuliny. Zalecenia PTD 2026 nie wymieniają HOMA-IR ani QUICKI i nie podają dla nich wartości granicznych; insulinooporność opisują jako jeden z mechanizmów cukrzycy typu 2 (klasyfikacja etiologiczna, tabela 1.3).

HOMA-B (Homeostatic Model Assessment of Beta-cell Function)

Wskaźnik oceniający funkcję wydzielniczą komórek beta trzustki, wyrażony jako odsetek wartości w populacji referencyjnej (100%).

HOMA-B = (20 × insulina [µU/mL]) / (glukoza [mmol/L] − 3,5)

Wymaga glikemii > 3,5 mmol/L (~63 mg/dL). Wynik wyrażony jako %.

HOMA-B Interpretacja
< 80% Obniżona funkcja komórek beta – może sugerować wyczerpanie rezerwy insulinowej
80–120% Prawidłowa funkcja komórek beta
> 120% Podwyższona funkcja – może wskazywać na kompensację insulinooporności

Progi 80% i 120%: orientacyjnie (brak potwierdzenia w źródle). Model HOMA przyjmuje 100% jako prawidłową funkcję komórek beta, ale cytowane publikacje nie podają przedziału 80–120%. Zespół z Oksfordu, który rozwija model HOMA, podaje, że nie ma zdefiniowanych progów wartości prawidłowych i nieprawidłowych, bo wyniki zależą od metod oznaczania glukozy, insuliny i C-peptydu.

QUICKI (Quantitative Insulin-Sensitivity Check Index)

Logarytmiczny wskaźnik wrażliwości na insulinę opracowany przez Katza i wsp. w 2000 roku. W pracy źródłowej korelował z wynikiem hiperinsulinemicznej klamry euglikemicznej (r = 0,78).

QUICKI = 1 / (log₁₀(insulina [µU/mL]) + log₁₀(glukoza [mg/dL]))

Wyższa wartość QUICKI sugeruje lepszą wrażliwość na insulinę. Typowe wartości u osób zdrowych: 0,35–0,40. Wartości < 0,30 mogą sugerować insulinooporność. Oba progi: orientacyjnie (brak potwierdzenia w źródle). Przegląd Gutch i wsp. (2015) podaje za Katzem i wsp. średnie grupowe (0,382 u osób bez otyłości, 0,331 u osób z otyłością, 0,304 u osób z cukrzycą), a nie wartości graniczne, i zaznacza brak wartości referencyjnych.

HOMA2 – czego ten kalkulator nie liczy

HOMA2 (Levy i wsp., 1998) to model komputerowy rozpowszechniany przez Uniwersytet Oksfordzki jako program na licencji (HOMA Calculator). Ten serwis go nie oblicza. Wyniki z tego programu (HOMA2-IR, HOMA2-%B, HOMA2-%S) nie są wymienne z wynikami HOMA1 (HOMA-IR, HOMA-B) podawanymi powyżej.

Konwersje jednostek

Glukoza

mmol/L = mg/dL ÷ 18

mg/dL = mmol/L × 18

Insulina

µU/mL = pmol/L ÷ 6,00

pmol/L = µU/mL × 6,00

1 IU = 6 nmol. Część laboratoriów stosuje przelicznik 6,945, który daje wyniki różniące się o ok. 15% (Knopp i wsp., 2019), więc wynik zależy od przelicznika użytego przez laboratorium.

Ograniczenia metody

  • Wymagane badanie na czczo – model HOMA opisuje stan stacjonarny na czczo
  • Brak uniwersalnych progów – według zespołu z Oksfordu nie ma zdefiniowanych progów wartości prawidłowych i nieprawidłowych
  • Zależność od metody oznaczenia insuliny – wartości wskaźników zależą od metod oznaczania glukozy i insuliny
  • HOMA-B wymaga glikemii co najmniej ok. 3,8 mmol/L (68 mg/dL) – przy glikemii 3,5 mmol/L lub niższej mianownik jest zerowy lub ujemny, a tuż powyżej wynik jest niestabilny, więc kalkulator go nie podaje
  • Wskaźniki oceniają stan na czczo – nie odzwierciedlają dynamiki poposiłkowej

Źródła

Krajowym punktem odniesienia są aktualne zalecenia PTD (Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego); poniższe publikacje międzynarodowe pełnią rolę uzupełniającą.

Często zadawane pytania

Czy podwyższony HOMA-IR oznacza cukrzycę?
Nie. HOMA-IR sugeruje stopień insulinooporności, ale nie rozpoznaje samodzielnie cukrzycy. Cukrzycę rozpoznaje się na podstawie badań glikemii (np. glikemia na czczo, HbA1c, OGTT) i oceny klinicznej.
W jakich warunkach wykonuje się badanie do obliczenia HOMA-IR i QUICKI?
Glukozę i insulinę oznacza się na czczo: model HOMA opisuje stan stacjonarny na czczo, a QUICKI liczy się z tych samych wartości na czczo.
Dlaczego HOMA-IR i QUICKI czasem dają pozornie sprzeczne wyniki?
To wskaźniki o odwrotnej skali: wyższy HOMA-IR zwykle oznacza gorszą wrażliwość na insulinę, a wyższy QUICKI – lepszą. Przy granicznych wartościach rozbieżności mogą wynikać z biologicznej zmienności i metody oznaczenia insuliny.
Czy mogę porównywać HOMA-IR między różnymi laboratoriami?
Ostrożnie. Według zespołu z Oksfordu, który rozwija model HOMA, wartości wskaźników zależą od metod oznaczania glukozy, insuliny i C-peptydu, dlatego nie ma zdefiniowanych progów wartości prawidłowych, a wyniki z różnych laboratoriów nie są wprost porównywalne.